زمان مطالعه: ۶ دقیقه
وقتی درباره کارت گرافیک و اجرای بازیها صحبت میکنیم، معمولا ذهن خیلیها سریع میرود سمت هستهی پردازنده گرافیکی. اما در کنار آن، یک قطعه مهم دیگر هم وجود دارد که اگر ضعیف باشد یا درست استفاده نشود، حتی قویترین پردازنده گرافیکی هم میتواند دچار افت، مکثهای لحظهای و کُندی شود: حافظه گرافیکی یا حافظه ویدئویی که معمولا با نام کوتاه ویرَم (VRAM) شناخته میشود.
به زبان ساده، ویرَم مثل یک میزِ کارِ سریع و نزدیک به کارت گرافیک است؛ جایی که دادههای تصویریِ لازم برای تولید هر فریم، موقتا نگهداری میشوند تا پردازنده گرافیکی بتواند آنها را با سرعت بالا بردارد، پردازش کند و روی صفحه نمایش دهد.
ویرَم مخصوص نگهداری و جابهجایی دادههایی است که مستقیما به تصویر و خروجی گرافیکی مربوط میشوند. مهمترین کاربردهای آن در بازیها و کارهای تصویری اینهاست:
نگهداری بافتها و جزئیات محیط: بافتها همان تصویرهای ریز و درشتی هستند که روی دیوارها، زمین، لباس شخصیتها، ماشینها و همه اجزای بازی کشیده میشوند. هرچه کیفیت بافتها بالاتر باشد، حجم دادهای که باید در ویرَم جا بگیرد بیشتر میشود.
ذخیره فریمها و تصویر نهایی: قبل از اینکه تصویر نهایی به نمایشگر برسد، بخشهایی از فریم در حافظه نگهداری میشود تا مراحل پردازش کامل شود.
اطلاعات مربوط به نورپردازی و سایهها: سایههای دقیقتر و نورپردازی پیچیدهتر معمولا به دادههای بیشتری نیاز دارند. این دادهها هم اغلب در ویرَم نگهداری میشوند تا سریع در دسترس باشند.
دادههای مربوط به پستپردازش: افکتهایی مثل محوشدگی در حرکت، عمق میدان، اصلاح رنگ و موارد مشابه، در مرحلهای نزدیک به خروجی نهایی اعمال میشوند و بخشی از اطلاعاتشان به حافظه گرافیکی وابسته است.
بارگذاری روانتر در بازیهای جهانباز: در بازیهای جهانباز، بازی باید همزمان حجم زیادی از عناصرِ محیط، بافتها و جزئیات را بارگذاری کند تا هنگام حرکتِ شما در نقشه، مکثهای ناگهانی کمتر شود. ویرَم در اینجا نقش بسیار پررنگی دارد.
خیلیها ویرَم را با رم سیستم یکی میدانند یا تصور میکنند هر دو یک کار انجام میدهند. اما این دو حافظه، هم جایگاه متفاوتی دارند و هم هدف متفاوتی را دنبال میکنند.
جایگاه و نقش رم سیستم: رم سیستم حافظه اصلی کامپیوتر است؛ جایی که پردازنده مرکزی برای اجرای برنامهها، نگهداری دادههای موقت، باز بودن مرورگر، نرمافزارها، فایلهای کاری و… به آن تکیه میکند.
جایگاه و نقش ویرَم: ویرَم معمولا روی خودِ کارت گرافیک قرار دارد و نزدیک پردازنده گرافیکی است. این نزدیکی و طراحی اختصاصی باعث میشود انتقال دادههای تصویری با سرعت بسیار بالا انجام شود؛ چون پردازنده گرافیکی برای ساخت هر فریم، باید حجم زیادی داده را در زمان بسیار کوتاه بخواند و بنویسد.
در سیستمهایی که کارت گرافیک مجزا ندارند، پردازنده گرافیکیِ مجتمع معمولا از بخشی از رم سیستم به عنوان حافظهٔ اشتراکی استفاده میکند. این کار باعث میشود چون رم سیستم بین کارهای مختلف تقسیم میشود و سرعت/دسترسی آن مثل ویرَم اختصاصی نیست، اجرای بازیها و کارهای سنگین گرافیکی محدودتر شود.
برای اینکه یک تصویر در بازی یا نرمافزار گرافیکی ساخته شود، پردازنده گرافیکی باید چند مرحله را طی کند: دریافت داده، پردازش، ترکیب خروجی و آمادهسازی برای نمایش. ویرَم در اکثر این مراحل نقش مهمی دارد.
وقتی ویرَم کافی باشد، پردازنده گرافیکی، بافتها و دادههای موردنیاز را همان نزدیکی و با سرعت بالا برمیدارد. نتیجه معمولا اجرایِ روانتر است: فریمها پایدارتر میشوند، مکثهای ناگهانی کمتر میشود و جابهجایی بین صحنههای سنگین بهتر مدیریت میشود.
وقتی ویرَم کم باشد، سیستم مجبور میشود بخشی از دادههای تصویری را از ویرَم بیرون بریزد و در رم سیستم نگهداری کند یا مرتب بین آنها جابهجا کند. این جابهجایی معمولا کندتر است و در نتیجه باعث میشود مکثهای لحظهای هنگام چرخاندن دوربین یا ورود به محیط جدید اتفاق بیوفتد، بارگذاری بافتها دیرتر انجام شود، و افتهای ناگهانی و نامنظم در روانی تصویر رُخ دهد، حتی اگر میانگین فریم خوب به نظر برسد.
زیاد بودن ویرَم به تنهایی “قدرت پردازشی” کارت گرافیک را بالا نمیبرد. اگر پردازنده گرافیکی ضعیف باشد، ویرَم زیاد معجزه نمیکند. ویرَمِ بیشتر، یعنی ظرفیت بیشتر برای نگهداری دادههای تصویری؛ نه لزوما سرعت پردازش بیشتر. البته وقتی ویرَم کم باشد، حتی کارت گرافیک قوی هم میتواند کُند عمل کند.
حافظه گرافیکی در شکلها و خانوادههای مختلفی تولید میشود. هدف همه آنها یک چیز است: رساندن دادههای تصویری به پردازنده گرافیکی با بیشترین سرعت ممکن. اما شیوه طراحی و کاربردشان فرق میکند.
حافظههای خانواده GDDR: اینها رایجترین نوع حافظه در کارتهای گرافیک مصرفی هستند. در طول سالها نسخههای مختلفی از آنها آمده که معمولا بهتر شدن سرعت انتقال و بهینه شدن مصرف انرژی را هدف گرفتهاند. این نوع حافظه در بسیاری از کارتهای گرافیک مخصوص بازی دیده میشود.
حافظههای خانواده HBM: این نوع بیشتر در محصولات خاصتر و حرفهایتر دیده میشود. طراحی آن طوری است که میتواند پهنای باند بسیار بالایی ارائه دهد. در بعضی کاربردهای سنگین یا حرفهای، این نوع حافظه مزیت دارد، هرچند در بازار عمومی بازیها کمتر رایج است.
حافظه اشتراکی در گرافیکهای مجتمع: همانطور که گفته شد، در گرافیک مجتمع معمولا بخشی از رم سیستم به عنوان حافظه گرافیکی استفاده میشود. این راهحل برای کارهای روزمره مناسب است، اما برای بازیهای سنگین محدودیت ایجاد میکند.
پاسخ دقیق همیشه به بازی، کیفیت تنظیمات گرافیکی، وضوح تصویر، و حتی نوع بافتها و بستههای گرافیکیِ نصبشده بستگی دارد. اما میتوان یک تصویر کلی و کاربردی ارائه داد.
برای بازیهای رقابتی و سبک در وضوح معمولی: بازیهایی که تمرکزشان روی سرعت و واکنش است و از نظر گرافیکی خیلی سنگین نیستند، معمولا نیاز ویرَم کمتری دارند. در این سناریوها، مقدار متوسط ویرَم هم جواب میدهد؛ بهخصوص اگر کیفیت بافتها روی تنظیماتِ خیلی بالا نباشد.
برای بازیهای بزرگ و جدید با کیفیت بالا: بازیهای امروزی، مخصوصا عناوین بزرگ و جهانباز، بافتهای حجیمتر و جزئیات بیشتری دارند. اگر تنظیمات بافت و کیفیت تصویر را بالا ببرید، مصرف ویرَم سریع بالا میرود. در این شرایط، داشتن ویرَم کافی بیشتر به معنی تجربه روانتر و با مکث کمتر است.
برای وضوحهای بالاتر و نمایشگرهای بزرگتر: هرچه رزولوشن بالاتر باشد، حجم داده تصویری بیشتر میشود. اگر هدف شما بازی در وضوحهای بالا یا استفاده از چند نمایشگر است، نیاز به ویرَم بالاتر هم افزایش پیدا میکند.
برای افکتهای سنگینتر در تصویر: برخی فناوریهای گرافیکیِ جدید، بهخصوص روشهای پیشرفتهتر نور و سایه، میتوانند هم فشار پردازشی را بالا ببرند و هم مصرف حافظه را افزایش دهند. در چنین حالتی اگر ویرَم کم باشد، افتهای ناگهانی و مکثها بیشتر دیده میشوند.
یک جمعبندی کاربردی برای انتخاب، به عنوان یک راهنمای کلی، برای اجرای راحت بازیهای جدید با تنظیمات بافت بالا، بهتر است ویرَم را دستکم نگیرید. اگر بین دو کارت گرافیک نزدیک به هم مردد هستید و یکی ویرَم بالاتری دارد، در بسیاری از بازیهای جدید آن کارت میتواند از نظر پایداری و روانی در بلندمدت انتخاب مطمئنتری باشد؛ البته به شرطی که قدرت پردازشی کارت هم متناسب باشد.
مصرف ویرَم فقط به سنگینِ بود بازی ارتباط ندارد. عوامل دیگری هم دخیل هستند:
کیفیت بافتها: معمولا مهمترین عامل در مصرف ویرَم همین است. بالا بردن کیفیت بافتها، حتی بیشتر از خیلی از گزینههای دیگر، حافظه را درگیر میکند.
وضوح تصویر: وضوح بالاتر یعنی دادهی بیشتر برای ساخت هر فریم. در نتیجه اگر رزولوشن بازی را افزایش دهید، ویرمِ کارت گرافیک بیشتر درگیر خواهد شد.
مادها و دستکاریهای تصویری: در برخی بازیها اگر بستهی بافت با کیفیت بسیار بالا نصب کنید، مصرف ویرَم به شکل چشمگیری افزایش مییابد.
پایداری فریم و مکثهای لحظهای: گاهی میانگین فریم خوب است، اما بازی “روان” نیست. یکی از دلایل مهم میتواند کمبود ویرَم و رفتوبرگشت مداوم داده بین حافظهها باشد.
ویرَم را میتوان ستون پنهانِ کامپیوتر در اجرای بازیها دانست. این حافظه کمک میکند دادههای تصویری با سرعت بالا نزدیک پردازنده گرافیکی نگهداری شوند؛ در نتیجه بافتها سریعتر بارگذاری میشوند، مکثهای ناگهانی کمتر میشود و تصویر پایدارتر به نمایش میرسد. انتخاب مقدار مناسب ویرَم هم به سبک بازیها، وضوح تصویر و سطح تنظیمات گرافیکی شما بستگی دارد، اما در بازیهای جدید، داشتن ویرَم کافی یک عامل کلیدی برای تجربه راحت و بیدردسر است.
ویرَمِ (VRAM) کارت گرافیگ دقیقا چه چیزی را ذخیره میکند؟
بیشتر دادههای تصویری مثل بافتها، اطلاعات مربوط به هر فریم، بخشی از دادههای نور و سایه و افکتهای تصویری که پردازنده گرافیکی برای ساخت تصویر به آنها نیاز دارد.
اگر ویرَم کارت گرافیک کم باشد، آیا بازی اجرا نمیشود؟
اغلب اجرا میشود، اما ممکن است با مکثهای لحظهای، بارگذاری دیرهنگام بافتها یا افتهای نامنظم در روانی تصویر همراه شود؛ مخصوصا در تنظیمات بافت بالا یا وضوحهای بالاتر.
آیا VRAM هرچه بیشتر باشد بهتر است؟
از نظر ظرفیت نگهداری دادههای تصویری معمولا بهتر است، اما “به تنهایی” تضمینکننده فریم بالاتر نیست. قدرت پردازنده گرافیکی هم باید متناسب باشد.
در سیستمهایی که از گرافیک مجتمع استفاده میکنند، VRAM از کجا میآید؟
معمولا از رم سیستم قرض گرفته میشود و به صورت حافظه اشتراکی استفاده میشود. به همین دلیل، عملکرد در بازیهای سنگین معمولا محدودتر از کارت گرافیک مجزا است.
kcgame مرجع تخصصی بازیهای ویدیویی است که با هدف ارائه خدمات مطمئن و باکیفیت به گیمرها فعالیت میکند. ما جدیدترین بازیها، اکانتها و آیتمهای درونبرنامهای را با قیمت مناسب و پشتیبانی سریع ارائه میدهیم.
